كتاب ياد شده با تحقيق و تعليق بسيار دقيق ، گسترده و سودمند ، توسط دانشمند محقق ، دكتر حاتم صالح الضامن « 1 » ، مصرى سامان يافته و مؤسّسه « الرسالة » در بيروت آن را به چاپ رسانيده است . نگارنده پس از يك مقدمهء كوتاه در تعريف نسخ و ذكر ادلّهء جواز آن و تقسيم « نسخ » به گونه‌هاى مختلف از هفده سوره به ترتيب : بقره ، آل عمران ، نساء ، مائده ، انعام ، انفال ، توبه ، نحل ، اسراء ، عنكبوت ، جاثية ، احقاف ، محمد - صلّى اللّه عليه و آله - مجادله ، حشر ، ممتحنه و مزّمّل ، نام برده ، آيات « ناسخ و منسوخ » در آنها را مورد بحث قرار داده و در خاتمه با عنوان « ذكر المدنى من القرآن » كتاب خود را به پايان مىبرد . 2 - « 2 » « الناسخ و المنسوخ في كتاب اللّه عز و جل و اختلاف العلماء في ذلك » تأليف ابى جعفر احمد بن محمد بن اسماعيل النحاس ، ( ت 338 ه . ق ) . اين كتاب در ميان آثار پيشينيان از جمله نوشته‌هاى مفصل و دامنگستر است مؤلف در آغاز ، به اهميت

--> ( 1 ) دكتر حاتم صالح ، در اين زمينه به تحقيق و بازنگرى و احياى كتابهاى ديگرى نيز پرداخته است ؛ چون كتاب « الناسخ و المنسوخ » تأليف ابن شهاب زهرى ، ( ت 124 ه . ق ) و كتاب « المصفى بأكفّ أهل الرسوخ من علم الناسخ و المنسوخ » ، عبد الرحمن ابن جوزى ، ( ت 738 ه . ق ) و كتاب « ناسخ القرآن العزيز و منسوخه » ابن الباذرى ، ( ت 738 ه . ق ) كتابهاى مذكور در يك مجلد ، تحت عنوان اربعة كتب « فى الناسخ و المنسوخ » در بيروت ، مؤسسة الرساله به چاپ رسيده است و نسخه‌اى از اين كتاب تحت عنوان : سلسلة كتب الناسخ و المنسوخ ، در كتابخانه مركز فرهنگ و معارف قرآن كريم وابسته به دفتر تبليغات حوزهء علميه قم موجود است . ( 2 ) اين كتاب تا كنون ، در سه چاپ مختلف ، انتشار يافته است : الف : الناسخ و المنسوخ في القرآن الكريم ، تحقيق : دكتر شعبان محمد اسماعيل ( قاهره : مكتبة عالم الفكر ، چاپ اول ( 1407 ه . ق ) در يك جلد . ب : الناسخ و المنسوخ في كتاب اللّه عز و جل ، تحقيق : دكتر سليمان بن ابراهيم بن عبد اللّه اللاحم ( بيروت ، مؤسسة الرسالة ، چاپ اول ( 1412 ه . ق ) در سه جلد . و تحقيقات دكتر سليمان ابراهيم بر اين كتاب به گونه‌اى بسيار دقيق و محققانه است ، بويژه مقدمه و فهارسى كه وى بر آن افزوده ، بسيار سودمند و خواندنى است . ج : الناسخ و المنسوخ في القرآن الكريم ، تصحيح و تعليق : توسط ناشر انجام گرفته ، با مقدمهء : « عبد الحفيظ فرغلى على القرنى ، ( قاهره : مطبعة الأنوار المحمدية ، نوبت چاپ ندارد ( 1987 م ) اين كتابها در كتابخانه تخصصى فرهنگ و معارف قرآنى دفتر تبليغات قم ، موجود است .